حکمرانی داده محور؛ ضرورت مقابله با ویروس کرونا؛ بخش اول

کرونا، ویروس عصر ارتباطات
نویسنده مهمان: ناصر نجاتی

هنگامی که ویروس به سرعت در حال سفر است اطلاعات می بایست با سرعت بیشتری سفر کند!

امروزه یکی از چالش های اصلی در مبارزه با بیماری ها، جابجایی های رو به افزایش انسان ها می باشد بطوریکه یک انسان می تواند در زمان کوتاهی ویروس را در سراسر کره زمین منتشر کند. این سطح از جابجایی بالای انسان، متخصصان حوزه تکنولوژی و ICT را به اتخاذ شیوه هایی سوق داده است تا هم شهروندان و هم مدیران شهری از شیوع ویروس در سطح شهر و کشور آگاه شوند. در شهر هوشمند، نقش داشبوردهای تصویری ارائه اطلاعات معتبر و به روز برای عموم شهروندان و سیاستمداران می باشد بطوریکه گسترش بیماری برای آن ها ملموس و قابل درک باشد. ویروس کرونا را با توجه به سرعت بالای انتشار آن در جهان می توان ویروس عصر ارتباطات نامید بطوریکه در مقایسه با ویروس هم خانوادش یعنی ویروس انفلونزا از میزان شیوع بالاتری برخوردار است (برای نمونه میزان سرایت ویروس آنفلونزا از یک نفر به سایرین برابر 1.3 است در حالیکه این رقم برای کرونا بین 2 تا 3.11 نفر می باشد) و در حدود دو ماه پس از شیوع آن در چین به اکثر نقاط جهان سرایت کرد.

حال، با توجه به سرعت بالای انتشار این ویروس در جهان، سیاست‌گذاری مدیران شهرهای هوشمند در زمینه رصد و کنترل آن می بایست از سرعت و دقت بالایی نیز برخوردار باشد که پیش زمینه این امر بهره مندی سیاستمداران و مدیران شهری از اطلاعات به روز و معتبر درباره مبتلایان به ویروس کرونا می باشد. از این رو، در این نوشتار به بررسی اهمیت ICT و حکمرانی داده‌محور جهت رصد و سیاست‌گذاری در دوران کرونایی پرداخته شده است.

کرونا، ویروسِ عصر ارتباطات

احتمال ابتلا به ویروس کرونا بستگی به عوامل مختلفی از جمله نقص سیستم ایمنی بدن، سن و غیره دارد اما در کنار این موارد کشورهایی که بیشترین تعداد ابتلا را دارا می باشند بیانگر نکته قابل توجهی می باشد. مقایسه تعداد مبتلایان تاییدشده به ویروس کرونا (تصویر1) با میزان دسترسی کشورها به سیستم حمل و نقل جهانی (تصویر2) بیانگر آن است که مناطقی از دنیا که دسترسی بهتری به سیستم حمل و نقل جهانی دارند دارای تعداد مبتلایان بیشتری می باشند.

تعداد مبتلایان تایید شده به ویروس کرونا در جهان تا تاریخ 23 اسفند 1398
تصویر 1. تعداد مبتلایان تایید شده به ویروس کرونا در جهان تا تاریخ 23 اسفند 1398
سیستم حمل و نقل جهانی (سبز:جاده های بین المللی، آبی:مسیرهای دریایی، قرمز:شبکه هوایی)
تصویر2 . سیستم حمل و نقل جهانی (سبز:جاده های بین المللی، آبی:مسیرهای دریایی، قرمز:شبکه هوایی)

به عبارت دیگر، با توجه به میزان دسترسی پذیری و میزان بالای ارتباطات بین المللی آسیای شرقی، اروپای غربی و آمریکای شمالی با سایر نقاط جهان می توان این فرض را مطرح کرد که عامل شیوع ویروس کرونا در این کشورها میزان ارتباطات زیاد این کشورها با سایر مناطق دنیا می باشد که منجر به گسترش ویروس شده است هرچند اغلب این کشورها به لحاظ سطح بالای امکانات آموزشی و بهداشتی با اطلاع رسانی و افزایش آگاهی مردم و مراقبت های بهداشتی منجر به کاهش مرگ و میر در کشورشان شده اند (جدول 1).

جدول 1. تعداد مبتلایان و فوت شدگان ناشی از ویروس کرونا تا تاریخ 23 اسفند 1398

ردیف

نام کشور/منطقه

تعداد مبتلایان تایید شده

تعداد فوت شدگان

درصد فوت شدگان

1

جهان

128343

4720

3.68%

2

چین

80932

3172

3.92%

3

ایتالیا

12462

827

6.64%

4

ایران

10075

429

4.26%

5

کره جنوبی

7869

66

0.84%

6

فرانسه

2284

48

2.10%

7

اسپانیا

2277

55

2.42%

8

آلمان

2078

3

0.14%

9

ایالات متحده

1663

40

2.41%

10

نروژ

702

1

0.14%

این نکته نیز قابل ذکر است که تعداد مبتلایان تایید شده ممکن است به معنای تعداد مبتلایان واقعی در یک کشور نباشد و با توجه به حجم تست های انجام شده این نرخ متفاوت باشد. به عبارت دیگر، نرخ بالای مبتلایان به ویروس کرونا را در برخی کشورها می تواند ناشی از حجم بالای تست های انجام شده باشد. برای مثال کره جنوبی با انجام حدودا 4000 تست به ازای هر میلیون بیشترین نرخ انجام تست را در دنیا دارا می باشد که اگرچه تعداد مبتلایان در این کشور جزو بالاترین ها قرار گرفته است اما از سوی دیگر باعث شده است تا با شناسایی به موقع مبتلایان نرخ مرگ و میر ناشی از ویروس در این کشور بسیار پایین تر از سایر نقاط دنیا باشد.

تصویر 3. تعداد تست های انجام شده برای ویروس کرونا به ازای یک میلیون نفر جمعیت

بنابراین، آنچه در اینجا حائز اهمیت می باشد سرعت بالای انتشار این ویروس در دنیا است که جابجایی و تردد افراد از سطح بین کشورها تا سطح درون شهری باعث تسریع آن شده است.

قرنطینه از قرون وسطی تا قرن 21

همانطور که پزشکان تاکید کرده اند بهترین راهکار جهت جلوگیری از شیوع ویروس کرونا قطع کردن زنجیره انسانی سرایت آن می باشد. قرنطینه یکی از سیاست‌هایی است که در طول تاریخ برای کنترل بیماری ها صورت می‌گرفته است. در طول تاریخ سیاست‌های برخورد شهرها با بیماری‌ها با توجه به شرایط آن زمان و نوع قدرت مدیریت شهرها متفاوت بوده است. در عصر باستان سیاست طرد افراد دور کردن آن‌ها از شهر بوده است. برای مثال، کشتی دیوانگان که اگرچه آثار ادبی درباره آن به نگارش در آمده بود اما واقعیت نیز داشت زیرا در عالم واقع کشتی هایی بودند که دیوانگان را از شهری به شهر دیگر می بردند و چون شهرها اغلب آن ها را طرد می‌کردند و راه نمی‌داند آن ها به ناچار اغلب در سفر با کشتی بودند یا در دشت های دوردست رها می شدند یا به تجار واگذار می شدند. با گسترش بیماری جذام در اروپا سیاست متفاوتی در پیش گرفته شد بطوریکه در دوران قرون وسطی روش برخورد با افراد جذامی طرد آن ها بود. این افراد حتی در کلیساها هم حق ورود نداشتند و عمدتا در جذامخانه ها نگه داشته می شدند و یا فرد مبتلا را از جامعه و شهر جدا کرده و تبعید می کردند.

با پیشرفت و شکل گیری قدرتِ مدیریت شهرها سیاست مواجه با بیماری طاعون نیز متفاوت شد. سیاست های اتخاذشده در دوران ورود طاعون به شهرها معاینه دائم افراد و قرنطینه افراد در بیمارستان ها و یا در خانه ها بود بطوریکه در سال 1656 با فرمان تاسیس اولین بیمارستان عمومی در پاریس نگهداری افراد در بیمارستان های عمومی پدیدار شد و یا خانه ها و محله های افرادی که به طاعون مبتلا شده بودند توسط مسئولین محلی مشخص می شد و آن ها اجازه خروج از منزل و یا محله خود را نداشتند.

در حال حاضر شاهد آن هستیم که اغلب کشورها به سیاست قرنطینه روی آورده اند بطوریکه راهکار قرنطینه را در سطوح مختلف جغرافیایی اعم از محله، شهر، استان (استان هوبای چین) تا یک کشور ( قرنطینه سراسری در ایتالیا و یا عدم پرواز از کشورهای اروپایی به امریکا) شاهد هستیم.

قرنطینه اجباری یا خودخواسته؟

همانطور که پیشتر ذکر شد یکی از مهم ترین اقدامات در زمینه کنترل ویروس کرونا قطع کردن زنجیره انسانی سرایت آن می باشد. از این رو است که شاهد آن هستیم که اغلب کشورها سیاست قرنطینه را در پیش گرفته اند. سیاست قرنطینه در حال حاضر به دو صورت در کشورهای مختلف در حال اجرا است؛ در حالت نخست قرنطینه به صورت اجباری می‌باشد که دولت و مدیریت شهری با تعطیل کردن کسب و کارها و ادارات، افراد را ملزم به ماندن در خانه کردند و رفت و آمدهای بین شهری افراد نیز توسط مامورین کنترل می شود. در این حالت موفقیت سیاست بیشتر مبتنی بر شدت سختگیری اعمال کنترلی مدیریت شهری می باشد و کمتر وابسته به مشارکت مردم است.

حالت دوم قرنطینه خود خواسته است بطوریکه مدیریت شهری با اعمال محدودیت هایی در رفت و آمد همانند کاهش ساعت های اداری و کاهش زمان رفت و آمد سیستم حمل و نقل عمومی مردم را تشویق به ماندن در خانه می کنند اما در این حالت قرنطینه به صورت اختیاری می باشد و بسیار وابسته به مشارکت مردم است. به عبارت دیگر، در این حالت یکی از مواردی که بسیار حائز اهمیت است نقش شهروندان در مشارکت جهت جلوگیری و کنترل ویروس کرونا می باشد و ماندن در خانه می باشد. آنچه مشخص است در حال حاضر ایران سیاست قرنطینه از نوع دوم یعنی قرنطینه خودخواسته را در پیش گرفته است و اجباری در قرنطینه افراد در خانه ها وجود ندارد و مجموعه دولت و مدیریت شهری صرفا افراد را تشویق به ماندن در خانه می کنند.

همانطور که در جدول1 مشخص شده است ایران پس از چین و ایتالیا در رتبه سوم به لحاظ مبتلا و فوت به ویروس کرونا قرار دارد. با این حال، با وجود وخامت اوضاع در ایران و تبلیغات و تشویقات صورت گرفته شاهد آن هستیم که مردم همچنان این موضوع را جدی نگرفته اند و آنچنان که انتظار می رود سفرهای بین شهری و درون شهری خود را محدود نکرده اند.  اما اگر این ویروس تا این اندازه خطرناک و مسری می باشد چه دلیلی باعث می شود که شهروندان آن را جدی نگیرند؟

شاید پاسخ به این سوال باور و اعتقاد باشد که شهروندان با وجودن شنیدن تعداد مبتلایان و فوت شدگان ویروس کرونا چون آن را به چشم ندیده اند باور آن برای آن ها سخت می باشند و همچون گذشته در شهر و مکان هایی که قبل از شیوع ویروس کرونا حضور داشتند همچنان رفت و آمد می کنند. اما سایر کشورها برای ایجاد باور عمومی برای جدی گرفتن ویروس کرونا توسط شهروندان چه اقداماتی را انجام دادند؟

    پاسخ دهید

    آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای اجباری مشخص شده اند*

    14 − 11 =